Reklam Alanı

Stefan Zweig ve Edebi Anlayışı

Stefan Zweig ve Edebi Anlayışı

 


Stefan Zweig'ın Biyografisi


Stefan Zweig 1881'de Viyana'da zengin bir sanayicinin oğlu olarak doğdu. O yıllarda Viyana, sanat ve kültürün beşiği olduğundan, bir de Zweig'ın ailesinin varlığı eklendiğinden, küçük yaşlardan itibaren hiç bir kültürel ve sanatsal faaliyetten geri kalmadı.


" Sanatsal, yazınsal ve müzikal eğilimlerini ondört- onbeş yaşlarında keşfeden Viyana şehrinin kitapevlerinin, tiyatrolarının, müze ve konser salonlarının vaadettiği arkadaşlıklara ve teşviklerine hocalarına nispetle daha fazla müteşekkirdi. (...) Stefan ve okul arkadaşları önemli bir prömiyeri ayakta izlemek üzere bilet edinmek için üç saat öncesinden kuyruğa girerlerdi. Filarmoni'nin provalarına usulca sokulur, üniversitenin derslerinde itişip kakışır, kafeleri dolduran Mercure de France, Neue Rundschau, Burlington Magazin gibi ulusal ve uluslararası gazeteleri doyumsuzca okur ve yayımlanan sanatsal eleştiriler hakkında tartışırlardı ".


Entelektüel bir yaşam için yabancı dil öğrendi, İngilizce, Fransızca, İtalyanca, Latince ve Yunanca'ya hakim oldu. Viyana ve Berlin Üniversiteleri'nde Felsefe öğrenimi gördü.Şiir yazmaya başladı ve şiir konusunda Hugo von Hofmannsthal ve Reiner Maria Rilke'den etkilendi.


1920 yılında , 39 yaşında iken Frederike von Winternit ile dünya evine girdi. Onunla birlikte Salzburg'ta yirmi yıl boyunca yaşadı. Kapuzinerberg'te güzel bir villada geçirdiği yıllar, Zweig'ın edebiyat alanında en verimli yılları oldu. Bu durum, Hartmut Müller'in 1988'de kaleme aldığı Stefan Zweig'ın ayrıntılı biyografisinde şöyle geçmektedir:


Stefan Zweig 1920'li ve 30'lu yıllarda Alman dilinin en çok okunan yazarları arasındaydı. Kitapları milyonlarca baskıya ulaştı ve elliyi aşkın dile tercüme edildi.


Thomas Mann, Hugo von Hofmannsthal, Romain Rolland, James Joyce, Franz Werfel, Arthur Schnitzler, Ravel Toscanini ve Richard Strauss gibi ünlü isimlerle dostluk kurdu. 1933'te Naziler Yahudi kökenli Zweig'ın kitaplarını yaktı ve paha biçilemez eserleri küle dönüşen Zweig, kahroldu. Çünkü bir yazar için kitapları, hislerinin düşüncelerinin vücut bulduğu yaratılar, onların çocukları gibidir. Bu olayın ardından 1934'te Zweig'ın evi Gestapo tarafından saygısızca arandıktan sonra, işte o zaman Zweig, kendisini çok değersiz ve umutsuz hissetti, bu durumlara daha fazla katlanamayacağını anlayarak, hayatında bir dönüm noktası olan, ülkeyi terk etme kararını aldı.


" Sosyalistlerin silah depoları aramalarında jandarmalar dünyaca ünlü barış yanlısı Zweig'ın da villasının altını üstüne getirdiler, iç çamaşırı dolabıma kadar. Polisin bu harekatını yazar sınır tanımayan bir aşağılama ve hiçe sayma olarak karşıladı. ... bir caniymişim gibi muhbir raporuyla peşime düştüler. O yetkili organların bu keyfiyetine son derece kızgın ve tamamıyla kendinden geçmişti, hürriyetinin tehdidi aniden Avusturya'yı mümkün olduğunca çabuk terk etme kararı vermesine sebep olmuştu’’


Artık onun için Avrupa'sını beyninde taşıdığı gibi kitaplarını da yanında taşıyarak sürgün bir hayat başlamıştı. Montaigne'in " Kanımca kitaplar, insanın hayat yolculuğunda yanına alabileceği en iyi besinlerdir " düşüncesine katılan Zweig, bir ülkeden başka bir ülkeye geçer iken değerli bulduğu kitaplarını da yanından ayırmıyordu. İlk olarak rahat etme düşüncesiyle Londra'ya taşındı ama zihni karmaşıklığını burada da yenemedi. İçinde bulunduğu bunalım, 1937'de eşi Frederike'den ayrılmaya itti. Londra'da bir yıl yaşadıktan sonra Portekiz'e sekreteri Lotte Altmann ile birlikte seyahate çıktı. 1939'da yanında bulunan vatandaşı Lotte Altmann'dan etkilenerek Merhamet adlı eserini kaleme aldı ve onunla 6 Eylül 1939'da evlendi.


1940'ta İngiliz vatandaşı olan Zweig, İkinci Dünya Savaşı sırasında, New York'a , Arjantin'e, Paraguay'a ve Brezilya'ya gitti. Brezilya seyahatini ve onu her gün kahreden Avrupa'nın içinde bulunduğu durumu da kapsayan Satranç adlı eserini yazdı. Londra'dan Brezilya'ya taşınma kararını aldı, bu kararda etkili olan bir etken de karısı Lotte'nin Londra'nın nemli havası ile bir türlü uyuşamayan astımı idi. Brezilya'da çeşitli eserler verdi. Brezilya halkı ile hiçbir problem yaşamamasına rağmen, yine de içindeki karanlık onu umutsuz bir hale sokmaya yetiyordu. Her gün memeleketi Viyana'dan gelen haberleri can kulağıyla dinliyor, her gün kahroluyordu ve tam on bir yıl önce Değişim Rüzgarı adlı eserine yazdığı intihar hayalini artık gerçekleştirme vakti gelmişti.


23 Şubat sabahı Petropolis, Gonçalves Dias 34 numarada yatak odasının kapısı ikindiye kadar kapalı kalmıştır. Nihayetinde evdeki hizmetli kaygılanmış ve hemen, girişi sağlayan polise haber vermiştir. " Memurlar sırtı üstüne uzanmış, tam olarak spor kıyafeti tarzında kestane rengi bir gömlek, siyah kravat ve koyu kahve tonunda bermuda pantolon giymiş bir adam bulmuşlardı. Kadınının üzerinde, not alıyorlardı, çiçekli bir iç çamaşırı olup, sol kolu göğsünün üzerinde durmaktaydı. Bu cesed Avusturya doğumlu, bir kaç ay önce İngiltere vatandaşlığına geçen, takriben altmış yaşlarında olan yazar Stefan Zweig'a aitti; yanındaki ise otuz üç yaşındaki karısı Lotte Altmann'ın cesediydi. Uyku ilacı almışlardır." İtinayla toplanmış yazı masasının üzerine veda mektubu iliştirilmiş, kurşun kalemin ucu açılmış, ödünç alınan kitaplar gereğince not edilmiştir. Masanın üzerinde Petropolis belediye başkanına ithafen Declaraçao başlıklı bir yazı bulunmuştur ".


Stefan Zweig'ın itinayla kaleme aldığı son yazısı, belki insanlığa yön veren bir biçimde değildi ama içerisinde ne kadar müteşekkir olduğunu yazıyor ve kendi sabırsızlığından şöyle bahsediyordu:


" Declaraçao Hür iradem ve arzumla hayata veda etmeden önce son bir vazifeyi yerine getirmek icap ediyor: bana ve işime öyle iyi ve misafirperver bir teneffüs imkanı veren bu mükemmel ülke Brezilya'ya minnetimi ifade etmek. Giderek bu ülkeyi daha fazla  sevdiğimi fark ettim ve kendi lisanımın dünyası benim için çöküp gittikten ve manevi vatanım Avrupa kendini yok ettikten sonra hiç bir yerde yaşamımı baştan
kuramazdım. Fakat altmış yıl sonra tam olarak yeniden başlayabilmek için özel güçlere ihtiyaç duyulur. Ve benimkiler uzun yıllar göçebe hayatı yaşayarak tükendi. Böyle dik bir duruşla hayatımı sonlandırmayı daha iyi ve vakitli buluyorum, bu ruhani işi daima büyük bir haz ve şahsi bir hürriyet, yeryüzündeki en yüksek erdem olarak
görüyorum.  Tüm dostlarımı selamlıyorum! Bu uzun gecenin sonunda şafak kızıllığını görmenizi dilerim! Ben, ziyadesiyle sabırsız olan ben, önden gidiyorum "


Stefan Zweig'ın söz konusu intiharı üzerine, Thomas Mann, Zweig'ın eski karısı olan
Frederike'ye 15 Eylül 1942'de gönderdiği mektupta şöyle demektedir: " Yine bizden biri büyük dünya yenilenmesi karşısında yelkenleri suya indirerek, iflas bayrağını çekerek intihar etti. Ezeli düşmanlarını sevindirmek zorunda mıydı? Bununla meşgul olamayacak kadar bencildi ".


Fakat Zweig, " En güzel ölüm, kendi özgür iradenle gerçekleştirdiğin ölümdür." felsefesini benimseyerek, kendince doğru bildiği yoldan gitmeyi tercih etmiştir.


Stefan Zweig'ın Karakter Özellikleri


Stefan Zweig, entelektüel bir çevreden geldiğinden dolayı okumaya, aklını kullanmaya, düşünmeye, eleştirmeye ve yeni düşünceler üretmeye çok uygun bir yapıya sahiptir. Kendisini tam olarak Avrupalı bir birey olarak görmekte ve Avrupa kavramını eserleri ve hayatının tam merkezine oturtmaktadır. Zweig'ın akla ne kadar önem verdiği şuradan rahatlıkla çıkarılmaktadır: " … Aslında benim şiddetin her türlüsü ve korkunç derecede güçlü bir tutku tarafından kuşatıldığımı biliyor muydunuz? Sadece kendime hakim olursam mantığa ulaşabiliyorum ".


Akla oldukça önem veren Zweig, insanlığı merkezine almış olan hümanizm anlayışını benimsemektedir. İnsanların asla zarar görmemelerini isteyen Zweig, her daim uzlaşmadan ve barışçıllıktan yana olmakta, Avrupa'nın tecrübe ettiği savaşı çok saçma ve acımasız bulmaktadır. Zweig'ın barışçıl olduğu; " Adil olmayan bir barış bile, en haklı savaştan daha iyidir "  sözünden anlaşılmaktadır. " Savaş, mantık ve haklılık duygusuyla bağdaşmaz. Savaşta duygularınızın yükselmesi, düşündüğünüz şeyler için coşku duymanız ve düşmanınızdan nefret etmeniz gerekir " ( Zweig).


" …savaş, önleyemedikleri ve içine çekildikleri bir felaketti ve bu felaketin içinde herkes aslında kardeşti "  sözleri Zweig'ın savaşı mantıksız bulduğunu ve onu insanın başına gelebilecek bir felaket olarak gördüğünü ortaya koymaktadır. Zweig, savaşın yüzünden insanların mahvolmasına göz yumamayacak kadar da duyarlıdır, çünkü ‘’insan", Zweig için çok önemli idi. Hartmut Müller de yazmış olduğu Stefan Zweig'ın biyografisinde " O'nun dini insana imandı "  sözleriyle bu durumu desteklemektedir.


Stefan Zweig, ailesi tarafından nazlı yetiştirildiğinden dolayı, tehlikeden ve adrenalinden korkacak kadar da hassas bir birey olmuştur. Zweig'ın yetiştirilme tarzı şöyle gösterilebilir:


" Zweig hayatı boyunca nazlı bir çocuk olarak varlıklı evlerde günlük hayatın zorluklarından kaçınmış, yapabildiği en iyi şekliyle Frederike'yi övgü ve nasihatlarla uzaktan desteklemişti " Zweig'ın savaşı çok tehlikeli bulmasına örnek olarak da şu kısım gösterilebilir: " …yirminci yüzyılda ölüm silahlarıyla eğitilmeyi de çağdışı bir canilik olarak görüyordum. Benim düşüncemde bir insan için doğru olan şey, bir savaşta kendisini vicdani retçi olarak göstermekti. …kahramanlık benim doğamda yok. Tehlikeli durumlardan hep kaçmayı tercih etmişimdir; "


Stefan Zweig'ın en çok okunan ve en çok dile çevrilen eserleri şöyle sıralanabilir:


Montaigne
Roterdamlı Erasmus
Maria Stuart
Maria Antoinette
Emil Verhairen
Romain Rolland
Joseph Fouche
Macellan
Amerigo
Ruh Yoluyla Tedavi:
Mesmer- Baker- Eddy-
Freud
Kendi Şiirini Yazanlar:
Casanova- Tolstoy-
Stendhal
Üç Büyük Usta: Balzac-
Dickens- Dostoyevski
Kendileriyle Savaşanlar:
Hölderlin- Kleist- Nietzsche
Korku (1920)
Wondrak
Dünün Dünyası (1941)
Hayatın Mucizeleri
Merhamet (1939)
Değişim Rüzgarı (1942)
Amok (1922)
Bir Kadının Yaşamından 24
Saat (1927)
Satranç (1941)
Erika Ewald'ın Aşkı
Bilinmeyen Bir Kadının
Mektubu
Yakıcı Sır
Karışık Duygular
Bir Yüreğin Ölümü
Kitapçı Mendel
İlk Tecrübe
Clarissa
Castellio Calvin'e Karşı
İnsanlığın Yıldızının
Parladığı Anlar


Stefan Zweig'ın Edebi Kişiliği


Stefan Zweig'ın eserlerine genel manada bakıldığında, kadın tutkusu ve iç dünyasını okuyucuyu etkileyecek biçimde kaleme aldığı görülmektedir. Yazarımız Stefan Zweig'ın bir kadın olmamasına rağmen böylesine kadının tutkusundan ve içindeki merhametinden haberdar biri olması oldukça etkileyicidir. Stefan Zweig'ın, kadınları ne denli etkilediği ve kadının iç dünyasını ne denli tanıdığı, edebiyat eleştirmeni olan
Laurent Seksik'in Stefan Zweig'ın Son Günleri adlı kitabında yer alan şu kısımdan çıkarılabilir:


" …bir hanım Zweig'a doğru yürüdü, karşısında durdu, belirgin bir Portekizce aksanı taşıyan İngilizcesiyle şöyle dedi: Affedersiniz, siz... Stefan Zweig'sınız, değil mi? Gazeteler Pétropolis'te olduğunuzu yazdı. Adım Consuela Burgos, kocam Profesör Burgos, Rio'nun en iyi cerrahı... Bütün kitaplarınızı okudum, Sabırsız Yürek'i, Korku'yu, Bir Yüreğin Ölümü'nü ve elimden hiç düşürmediğim Bir Kadının Yaşamından 24 Saat'i. Bir erkeğin kadın ruhuna nasıl bu denli nüfuz edebildiğini hep merak etmişimdir. Bir sırrınız mı var, sorup soruşturuyor, hanımlarla mı konuşuyorsunuz? Bu hakikatleri nereden bulup çıkarıyorsunuz? Sizden bahsederken kullandığım bir tabir var, " ruh araştırmacısı" diyorum... kitabınızın kahramanı Mrs. C. sayesinde ta Monte Carlo'ya gittim ve itiraf edeyim, şahane elleri olan o genç adama ben de sırılsıklam aşık olurdum... hem size sırrımı açabilirim, çünkü dostum sayılırsınız sonuçta, kelimeleri insanın yüreğini ısıtan bir dost….’’


Zweig, insan psikolojisi ile çalışmalar yapan çağdaşlarından etkilenmiş ve çeşitli inceleme ve çıkarımlarını eserlerine yansıtmayı da ihmal etmemiştir. Örneğin, Korku adlı eserinde kocasını aldatan Irene'nin, kocasının durumu anlayacağı korkusuyla içinde patlayan volkanların etkisiyle nasıl yanıp tutuştuğunu, Bir Kadının Yaşamından 24 Saat adlı eserdeki Mrs. C.'nin hissettiklerini, Merhamet adlı eserdeki Edith von Kekesfalva'nın, kötürüm genç bir kızın nasıl histerik nöbetleri geçirdiğini, Bilinmeyen Bir Kadının Mektubu adlı eserde, gururlu bir kadının, çocuğunu yalnız başına, zorluklarla büyütmesini, yine buna benzer biçimdeki Wondrak adlı eserdeki, çirkinliği yüzünden sosyal baskı görüp ötelenen ve de insan yerine konmayarak tecavüze uğrayıp, hamile kalan genç bir bayanın çocuğunu mükemmel bir şekilde büyütme isteğine ve gücüne sahip olması ve de annelik iç güdüsünün çılgın yanını, Erika Ewald'ın Aşkı adlı eserde, bir kadının platonik bir aşk yaşaması sonucu duygularını, Karışık Duygular adlı eserde, Roland adındaki genç bir adama acı çektiren vicdan azabını yaşama şeklini, Satranç adlı eserindeki gestaponun zorbalıklarına maruz kalmış ve çıldırma raddesine gelmiş olan Dr. B. 'nin hisleri ve son olarak Yürek Çöküntüsü adlı eserdeki yaşlı ve kendini oldukça yalnız hisseden bir babanın kızı için duyduğu ciddi manadaki endişelerini o kadar taptaze ve akıcı aktarmaktadır ki Zweig, biz okuyucular olarak da insanın iç dünyasına yolculuk yapabilme fırsatına nail olabilmekteyiz.


Bunların yanında, Stefan Zweig, tarih incelemelerinde adı geçen bazı kayda değer kişilerden çok etkilenmiş ve tarih sahnelerinde başarılı bir biçimde boy göstermiş olan söz konusu etkilendiği kişilerin biyografilerini kaleme almıştır. Çünkü biyografi ustası olarak da bilinen Zweig, tarihte önemli adımlar atan değerli kişilerin hayatlarının yazılması gerektiği düşüncesine sahiptir ve bu durum Sigmund Freud ve psikoloji biliminden etkilenmesi sonucu ortaya çıkmış bir durumdur. Biyografilerinden en çok ses getirenleri şunlardır: Rotterdamlı Erasmus, Montaigne, Maria Antoinette, Romain Rolland, Macellan, Fouche, Üç Büyük Usta: Balzac, Dickens, Dostoyevski; Kendileriyle Savaşanlar: Hölderlin, Kleist, Nietzsche; Kendi Hayatının Şiirini Yazanlar:
Casanova, Stendhal, Tolstoy.


Hiç yorum yok:

Blogger tarafından desteklenmektedir.