Reklam Alanı

Karşılaştırmalı Edebiyat Tanımı


İsminden de anlaşılacağı üzere temelinde karşılaştırmaya dayanan karşılaştırmalı edebiyatın ilk tohumları 16. yüzyılın başlangıcında görülür . Sonrasında ise Alman edebiyatında Gottschedt, Lessing ve Schelling‟ le giderek daha sağlam temeller üstüne oturmaya başlamıştır. Fakat Lessing ‟in üzerinde durduğu nokta, karşılaştırmalı edebiyattan çok modern bir edebiyat beraberliğinin sağlanmasıdır. Daha sonraki dönemde ünlü edebiyatçı Goethe, Lessing‟in üzerinde durduğu bu noktayı daha derin olarak işleyerek “ Weltliteratur” olarak isimlendirdiği bir dünya edebiyatından şu biçimde bahsetmektedir:


“Milli edebiyat şu anlık fazla bir şey ifade etmiyor, dünya edebiyatının çağı geldi ve bu çağı hızlandırmak için herkes elinden geleni yapmalıdır. Fakat yabancının bu türlü değerlendirilişinde özel bir şeye takılıp onu örnek gibi görmemeliyiz…”

Aslında kaynaklarda karşılaştırmalı edebiyat konusu ile ilgili olarak fikirlerini ifade edenlerin  söylemlerine dikkat edildiğinde, temelde kendi ulusal kültürlerini daha ileriye taşımak ve daha da kuvvetlendirmek  amacı taşıdıkları belirtilebilir. Goethe‟nin “Weltliteratür” kavramıyla beraber kendini gösteren karşılaştırmalı edebiyat biliminin kökeninin Fransa‟ya dayandığı konusunda yaygın bir kanı bulunmaktadır. Karşılaştırma kelimesinin de ilk defa Fransa‟da kullanıldığına dikkati çeken Göbenli, 1877 senesinde Hugo Meltzl de Lomnitz‟ in karşılaştırmalı bir edebiyat dergisi çıkardığını aktarır. 1887 senesinde ise Koch, kısa süre sonra yayın hayatını sonlandıran  bu derginin yerine “Zeitschrift für die vergleichende Literaturgeschichteadlı dergiyi çıkartmaya başlamıştır.


Karşılaştırmanın bir metot olarak edebiyatın içinde yer almasından önce tıp, biyoloji, filoloji ve tarih gibi bilim dallarında uygulama alanı bulduğu bilinmektedir. Göbenli‟ nin Bassnett ‟ ten belirttiğine göre karşılaştırmalı edebiyat bilimi 19. yüzyılın sonunda yeni ulus devletlerinin oluştuğu zamanlarda ortaya çıkmıştır. Karşılaştırma kavramı bu noktada “ulusal” edebiyatta var olan milliyetçi olgusuna bir ilaç olarak milletler arasında istenen barış ve refahı dile getirmekteydi.


Karşılıklı edebiyat bilimin kurumsallaşmasının yine ilk olarak Fransa‟da 1897‟ de gerçekleştiği görülmektedir. Bu bilimin kurucuları olarak Amperé ve Viellemain‟ adları geçse de, bu bilime sosyolojik bakımdan bakan Madame de Staël‟in ismini de anmak yerinde olacaktır. Bassnett‟in başlangıçta karşılaştırmalı edebiyat bilimini Alman ve Fransız perspektifi olarak ikiye ayırdığını belirten Göbenli, Fransız perspektifinin Fransa‟yı merkeze bıraktığını ve edebiyatın kültürel transfer yönü ile ilgilendiğini, Alman perspektifinde ise çevirinin temel alan olarak görüldüğünü ve Herder‟in edebiyat tarihini örnek alındığını ifade eder.

Türkiye‟de karşılaştırmalı edebiyat bilimi denildiğinde özellikle iki isim ön plana çıkmaktadır. Bunlar Leo Spitzer ve Erich Auerbach‟tır. Emily Apter, Nazi Almanya‟sından kaçarak Türkiye‟ye sığınan bu akademisyenlerin burada yaptıkları çalışmalar “küreselleşmiş bir karşılaştırmalı edebiyat” olarak nitelendirilmektedir. Ve bu tür bir olgunun oluşumunun  da İstanbul merkezli olarak belirtilmektedir.


Türkiye’de karşılaştırmalı edebiyatın kurumsallaşmaya başladığı yıl 1990’dır. Bu dönemde komparatistik kürsüleri açılmaya başlanmıştır. Fakat daha öncesinde 1943-60 yılları arasında Cevdet Perin‟in bu alanda üniversitelerde dersler vermiştir.  Bu dönem içerisinde yapılan çalışmaların içerik olarak karşılaştırmalı edebiyattan çok  karşılaştırmalı kültür zeminine doğru kaymaya başladığı ifade edilmektedir. Bu tarzda yaşanan bir kaymanın edebiyat bakımından  nasıl algılandığına dair yanıtı,  Murat Belge‟nin 1990 senelerinde yaşanan bu gelişmeyi oldukça olumlu olarak nitelendirmesi vermiş olacaktır. Karşılaştırmalı edebiyatın Türkiye‟deki öncülerinden biri olarak sayabileceğimiz en önemlisi Gürsel Aytaç‟tır. Bunun yanında Jale Parla ve karşılaştırmalı edebiyat bilgisi üzerinde artan çalışması “Don Kişot‟tan Bu Güne Roman” bu konuda değinmeden geçemeyeceğimiz isim ve yapıtlar olarak yer almaktadır. 

karşılaştırmalı edebiyat nedir, karşılaştırmalı edebiyat tanımı, karşılaştırmalı edebiyat tarihi, karşılaştırmalı edebiyat çalışmaları

Hiç yorum yok:

Blogger tarafından desteklenmektedir.