Reklam Alanı

Dede Korkut

Aslında yapılan bütün araştırmalara rağmen Dede Korkut' un kimliği ile ilgili olarak net bilgilere ulaşılamamıştır. Şimdiye  kadar yapılmış olan Dede Korkut araştırmalarının ışığı altında, onun kişiliği ve kim olduğu konusunda bilgilere ulaşmak adına başvurulabilecek üç tür kaynak vardır. Şayet  çeşitli başlıklar altında toplamak gerekir ise; bunlar şu biçimde sıralanabilir.




1. Kitab-ı Dede Korkut
2. Oğuzların, Türkmenlerin tarihleri ile  ilgili bilgi veren çeşitli kaynaklar
3. Türk dünyasının muhtelif toplumlarının sözlü geleneklerinden derlenmiş olan halk efsaneleri

Dede korkut hikâyelerde halk düşünürü, bilgin, keramet sahibi , akıl hocası olarak  karşımıza çıkmaktadır. Dede Korkut adının  geçtiği en eski tarihli kaynak İlhanlı veziri Reşidüddin'in Camiü't-tevarih'idir. 14. Yy. da ele alınmış olan  bu kitabın ikinci cildinde “Tarih-i Oğuz- Türkan u Hikayat-i Cihangir-i u” başlığı altında aktardığı  Oğuzname' de Korkut Ata için şunları ifade etmektedir: “ Bayat boyundan Kara Hocanın oğlu olup çok akıllı, bilgili ve keramet sahibi bir insandı. İnal Han Sır Yavkuy döneminde ortaya çıkmıştır. Bu sözleri edenin belirttiğine göre iki yüz doksan beş yıl ömür olmuştur. Güzel sözleri, söylenen kerametleri ve hakkındaki kerametleri pek çoktur”.


Oğuzname' den Korkut Ata‟nın vezirlik, müşavirlik, bey çocuklarına isim verme gibi birçok farklı yerle karşımıza çıktığını görülür. Anlatılarda “Korkut Ata” ifadesinden ziyade “Dede Korkut” ifadesi ile karşılaşılmaktadır. Dresden nüshasında “ Dede Korkut” adı 29 defa geçmektedir.


Kitab-ı Dede Korkut'ta onun Oğuz'un bütün şeyi bilen kişisi olduğu, dediği her şeyin  gerçekleştiği, gelecekten haberler verdiği, Allah’dan ilham geldiği, Oğuz kavminin bütün zorluklarına çözüm bulduğu , ona danışılmadan hiçbir şeyin çözüme kavuşulmadığını ve kararlarının sorgulanmadan kabul edildiği ibarelerine rastlanmaktadır. Aynı zamanda  burada onun  Hazret-i Muhammed‟in yaşamış olduğu döneme  yakın bir zamanda yaşadığı  anlaşılmaktadır. Dede Korkut boy boylayan, soy soylayan bir ozandır. Onun kişiliği ile alakalı nitelikleri  hikâyelerin içerisinde görebiliriz. Örnek vermek gerekirse, Bamsı Beyrek'te duası ya da bedduası kabul olunan bir kişi olarak karşımıza çıkmaktayken bir başka hikâyede kopuz çalan bir ozan olarak karşımıza çıkabilmektedir. Korkut Atanın Oğuzların İslâmı kabullenmeden önceki zamanlarda bir kâhin olarak karşımıza çıkar iken, İslâmlaşma sürecinde onun yerine değişik bir kimliğe girdiği gözlenmektedir.

Tarihi bazı kaynaklar Azerbaycan'da Dede Korkut'a ait olduğu söylenen  mezarlar olduğundan sözetmektedir. Alman Seyyah Olearius 1638 ' de Derbend' de Korkut' a ithaf edilen bir mezar gördüğünü aktarmaktadır.  Mezarın halk tarafından ziyaret edildiği bilgisini vermektedir. Türkmenler içinde Korkut Ata'nın mezar izlediği gibi bir inanç söz konusudur. Bu inanca göre Korkut Ata uzun süre ecelden kaçmaya çalışmıştır. Ama nereye giderse gitsin “ mezar izleyen Korkut” için mezar kazıldığını görmüştür. En sonunda ise yaklaşık 300 yaşındayken kendisi adına kazılan mezarların birinin yanında yaşamını yitirmiştir. Bununla ilgili olarak onun gördüğü rüyalardan sözedilir. Korkut, evliya rüyasında kendisi için bir mezar kazıldığını görür, uyandığında öleceğinden ürkerek ölümden kaçmaya başlar ve dünyanın öbür ucuna gider. Fakat  orada da aynı rüyayı görür. Bu defa dünyanın merkezine yerleşmeyi ister ve bundan dolayı Siderya taraflarına gelir, Ama burada da aynı rüyayı görünce artık karada yaşamını sürdüremeyeceğini anlayarak hırkasını suyun üstüne atar ve hayatını suyun üstünde devam ettirmeye karar verir. Bu biçimde yüzyıl daha yaşadığı ve öldüğü ve orada yaşamını sürdüren Müslümanlarca o civarlara defnedildiği anlatılır.

Hikâyenin değişik biçimleri olduğu da tespit edilmiş, bunların bazılarında Dede Korkut' un şarkı söylediği  sürece yaşadığı gücü kalmayıp uyuya kalınca öldüğü, bir diğerinde ise Korkut Ata'nın kopuz çalıp söylediği süre içinde suyun üstünde yaşadığı ve kopuz çalmayı bıraktığında ölümün ona bir yılan kılığında gelip onu soktuğu ve böylece öldüğü anlatılır.


dede korkut kimdir, dede korkut hikayeleri, dede korkut ölümü, islamiyet ve dede korkut hikayeleri, dede korkut hikayeleri biçimleri

Hiç yorum yok:

Blogger tarafından desteklenmektedir.