Reklam Alanı

Üstkurmaca nedir?

 Yaklaşık yirmi yıldır romancılar, romanın kurgusal yapısı ile ilgili teorik konuların fazlaca farkındadır. Çünkü romancılar kurmaca yazma pratiğiyle kurmacanın teorisini keşfetmektedir.  Özellikle 1980 yılından sonra yazılmış olan kurmaca metinlerde oldukça fazla rast geldiğimiz postmodern bir uygulama olan üstkurmaca terimi ilk olarak 1970 yıllarında Amerikalı eleştirmen ve romancı William H.Gass tarafından kullanılır. Ama üstkurmaca terimi 1960 yıllarından bu yana insan varlığının nasıl etkilendiği, yapısı, dünyadaki tecrübeleri gibi daha çok genel kültürel ilgileri veren meta-söylem ve üst-tiyatro benzeri terimleri hatırlatır. Meta terimleri, kurmaca dışındaki dünya ile kurmaca dünya arasındaki ilişkiyi keşfetmektir.

Üstkurmaca teorik anlamda yeni bir kavram olarak değerlendirilse de uygulamadaki yeri oldukça eskiye dayanır. Üst kurmaca ilk defa modern ve postmodern edebiyatla ilişkilendirilmiştir. Ama  üstkurmaca öğelere Cervantes’in Don  Kişot’u ve 14.yüzyılda yazılan Chaucer’ın Canterburry Tales’inde de rastlanır.  1960’lı yılların başlarında John Barth, Robert Coover ve William H.Gass gibi yazarlarda göze çarpar. 1960 yılları özellikle Amerika, ve Avrupa’da sonsuz kabul edilen doğruların değiştiği , pek çok devrimin gerçekleştiği bunların sonucunda insanın kendi bilincinde olmaya başladığı çağdır. Toplumların kültür yapısı değişir. Gruplaşmalar, gençlik kültürü ortaya çıkar. Irklar kendi seslerini duyurmaya başlar, kadının toplumdaki yeri sosyal özgürlüklerle yeniden ele alınır. Böylelikle toplumun büyük bir kısmında ‘’özbilinç’’ algısı oluşmaya başlar. Ve birbiriyle ilişkili olarak roman da kendini  ve geçirmiş olduğu süreci inceler.

Üstkurmaca, roman yazma eylemi sırasında romana kimliğini kazandıran hususların farkına vardırılması olarak da açıklanabilir. Bunu yapmaktaki gaye, kurmaca ile gerçeklik arasındaki bağıntıyı sorgulayabilmektir.  Üstkurmacanın en tipik örneklerinden biri , okuyucuya okuduğu metnin bir kurmaca olduğunu hiçbir şekilde unutturmamasıdır.

Üstkurmaca, kurmacayı oluşturan anlatıcının anlattığı metne müdahil olduğu, kurmacanın hikayesini anlattığı postmodern bir anlatım aracıdır. Bu anlatım şeklinde anlatıcı öykü içinde öykü, kurmaca içinde kurmaca kurgular. Üstkurmacayı, kurmaca içinde kurmaca, roman içinde roman olarak açıklayabilmemiz, bu anlatım şeklinin sarmal görünüşü ya da birbiri içine geçen kurmacalar olarak nitelendirilmesindendir.  Anlatı içinde anlatı, kurguyu farklı bir düzlemdebir düzlemde yeni baştan yazarken, indirgenen örnekçeden ayrılmaz. Özgün metnin karışıklığı, uzunluğu yalınlaştırır. Böylece özet yolu ile kurgunun daha iyi anlaşılmasına imkan sağlanır. Bir ikinci gösterge şeklinde işleyen anlatı içinde anlatı yöntemi, işlevsel açıdan, sadece ilk metnin (yani onu kapsayan metnin) anlamsal olarak vermek istediği bildiriye daha da açıklık getirir. Ona anlamsal bakımdan daha zengin bir boyut katar. Bağlamın yeteri kadar gerçekleştiremediği, anlam alanının genişlemesi onunla gerçekleşmiş olur.

20.yüzyıl sonrası roman anlayışı, somut dünyayı olduğu gibi yansıtmak değildir. Bunun yerine soyut dünya ile iç içe geçmiş biçimde yeniden kurgulanır. Postmodern roman anlayışı ile beraber okuyucu, kendini romandaki kahramanlarla özdeşleştirmez. ÜStkurmaca bir metinde bilgi okura direk verilmez. Okuyucunun kendi çabası ve problem çözme yeteneği derecesinde erişmesi arzulanır.  Rosenau’nun da dediği gibi ‘’anlam bir metnin içinde yatmaz, metinle okur arasında etkileşimde bulunur’’. Yazar belirlemiş olduğu işaretlerle okutun bu bilgiyi keşfetmesine ve metnin sırrını çözmesini büyük bir ustalık ile bekler. 

Üstkurmaca anlatıda mekan ve zaman farklı bir boyut alır. Bundan dolayı bazen birkaç saat yüzlerce sayfada anlatılır. Bazen de çok uzun zaman dilimleri birkaç cümleyle ifade edilir.  Geleneksel roman anlayışı ile beslenen okuyucu, bu yeni roman anlayışı ile birlikte artık kendini roman kahramanlarıyla bir türlü özdeşleştiremez.  Çünkü modern anlatıyla beraber düş ve geçek, kurmaca ve somut hayat arasındaki belirgin çizginin ortadan kalktığı,  ve hatta masal, hayal, nit gibi gerçek dışı öğelerin de anlatıya dahil edildiği yeni bir roman anlayışı meydana getirilir.

Hem tarih hem de roman,  olayları ele alma konusunda bilgi vermeye ve yorum yapmaya başvurur. Ama bu iki yazını birbirinde ayıran özellik bakış açılarının farklı olmasıdır. Çünkü roman, gerçeği öznel olarak; tarih ise nesnel olarak  yansıtır. Romanda gerçek ile kurmaca iç içe olduğundan olaylar roman karakterlerinin her birinin zihin süzgecinde yeniden meydana gelir. Bundan dolayı roman dil ve üslup ikilisi ile sanatsal bir özellik kazanır.  Tarihlerin, dergilerin, günlüklerin kendilerine ait bir kurmaca dili vardır. Ama bu kurmaca dil kurgusal düzlemde birbiri ile ilişkilendirilir.

Üstkurmacanın teorik anlamda yeni bir kavram olmasına rağmen uygulamada oldukça eskilere dayanması, Tanzimat’tan bu yana hemen her dönemde çeşitli formları ile karşımıza çıkmasına sebep olur. Waugh da üstkurmacanın tüm romanlarda görülebilen bir eğiliminin olduğunu dile getirir. Modernizm, postmodernizmin açık bir şekilde dikkat çeken gösterişli yazar ve okurunun oyun durumunda olması pek çok temel niteliğini gösterir.

Postmodern yazında yazmak ve yaşamak eylemi, metnin kurgusunu gerçek olmayan bir dünyaya iter. Anlatıdaki bir kahraman, hem romanı yazabilmekte hem de eşzamanlı olarak romanda yaşayabilmektedir.  Örneğin Oğuz Atay, ‘’Tehlikeli Oyunlar’’ isimli yapıtında ana kahramanlarından Hikmet’i şöyle konuşturmaktadır: ‘’… gecekonduya da bu nedenle geldim. Kimsenin eşine rastlamadığı bir roman yaratacaktım. Yaratıcı kahramanlarıyla birlikte yaşayacaktı’’. Gözüktüğü gibi bir üstkurmaca metinde hayata ait her şey kurmacadır. Somut gerçek ile kurmaca eşzamanlı bir düzlemde oyunsu bir anlatımla iç içedir.

üstkurmaca nedir, üstkurmaca ne demek, üst kurmaca romanlar nasıl yazılır, edebiyatta üstkurmaca nedir, romanda üstkurmaca nedir,üstkurmaca tekniği nedir, postmodern üstkurmaca, üstkurmaca kuramı, üstkurmaca tekniği nedir, üstkurmaca tekniği ne demektir, üstkurmaca metinlerarasılık, 

Hiç yorum yok:

Blogger tarafından desteklenmektedir.